Tasarım Değerleme

Tescilli tasarımlar, patentler ve markalar gibi maddi olmayan, ancak ticari açıdan yüksek değere sahip fikri mülkiyet varlıklarıdır.

Tasarım Değerleme Nedir?

Tasarım Değerleme (Design Valuation), bir ürünün ayırt edici estetik özelliklerinin ve görünümünün (tasarımının) piyasada ne kadar talep yarattığını ve bu talep sayesinde şirkete ne kadar ek gelir/kar getireceğini hesaplamayı amaçlayan finansal bir analizdir.

Birçok sektörde (moda, otomotiv, elektronik, mobilya) tüketicinin satın alma kararında tasarım kritik bir faktör olduğu için, tasarımın finansal değeri oldukça önemlidir.

Tasarım Değerlemesinin Faydaları:

1. Lisanslama ve Royalty Belirleme: Tasarımın başka bir şirkete kullanım hakkı verilirken (lisanslanırken) adil bir telif (royalty) ücretinin ve lisans bedelinin belirlenmesini sağlar.

2. Hukuki Süreçlerde Kanıt: Tasarım haklarının ihlal edildiği davalarda, ihlal nedeniyle şirketin uğradığı zararın (tazminat miktarının) hesaplanması için somut bir finansal dayanak sunar.

3. Birleşme ve Satın Alma (M&A): Şirket alım ve satım işlemlerinde, tasarımlar dahil olmak üzere maddi olmayan varlıkların bilançodaki gerçek değerinin tespit edilmesini sağlar.

4. Teminat ve Finansman: Değerli bir tasarım varlığının kredi veya finansman süreçlerinde teminat olarak kullanılabilmesi için değerinin resmiyet kazanmasına yardımcı olur.

5. Stratejik Yatırım Kararları: Hangi tasarımların en çok kar getirdiğini ve Ar-Ge yatırımlarının hangi tasarım alanlarına yoğunlaştırılması gerektiğini belirleyerek stratejik karar alma sürecini destekler. 

Tasarım Değerleme Nasıl Yapılır? (Yöntemler)

Tasarım değerlemesi, temel olarak patent ve marka değerlemesinde kullanılan aynı üç ana yaklaşıma dayanır:

1. Gelir Yaklaşımı 

• Amaç: Tasarımın gelecekte yaratacağı ek ekonomik faydaya odaklanır.

  • Telif Hakkından Kurtulma Yöntemi (Relief from Royalty): Tasarım tesciline sahip olunmasaydı, o tasarımı kullanmak için ödenecek varsayımsal telif ücretlerinin bugünkü değerinin hesaplanmasıdır. Tasarımın sağladığı maliyet tasarrufu olarak görülür.

  • İndirgenmiş Nakit Akışları (DCF): Tasarımın çekiciliği sayesinde elde edilecek ek satış ve kar akışlarının bugünkü değere getirilmesidir.

2. Piyasa Yaklaşımı 

• Amaç: Benzer tasarımların piyasa işlemlerini kıyaslar.

  • Karşılaştırılabilir İşlemler: Piyasada yakın zamanda gerçekleşen, benzer endüstri ve estetik özelliklere sahip tasarım lisans veya satış anlaşmalarının fiyatlarının emsal alınarak değerleme yapılmasıdır.

3. Maliyet Yaklaşımı 

• Amaç: Tasarımın oluşturulması için yapılan harcamaları temel alır.

  • Yerine Koyma Maliyeti: Mevcut tasarımı aynı kalitede ve çekicilikte sıfırdan yaratmak için bugün yapılması gereken tahmini maliyetlerin hesaplanmasıdır. Bu, genellikle diğer yöntemleri destekleyici bir gösterge olarak kullanılır.